Araba beklenmedik şekilde bozulur. Diş tedavisi çıkar. İş sözleşmesi yenilenmez. Bu üç cümle, acil fonun neden var olduğunu özetler. Acil fon, hayat plan dışına çıktığında kredi kartına ya da yüksek faizli tüketici kredisine sarılmamanızı sağlayan nakit tamponudur.
En sık sorulan soru şu: acil fon ne kadar olmalı? Kısa cevap 3-6 aylık zorunlu gider. Ama bu aralık herkes için aynı yerde durmaz. Gelirinizin ne kadar düzenli olduğu, kaç kişinin size bağımlı olduğu ve sigorta kapsamınız bu rakamı aşağı ya da yukarı çeker. Aşağıda önce hedefi hesaplayacağız, sonra o hedefe gerçekten ulaşmanın yolunu kuracağız.
Hesabın temeli net gelir değil, zorunlu aylık giderdir. İşsiz kaldığınız bir ayda sinema bileti almazsınız ama kirayı ödersiniz. Fonu, işte o "ödemek zorunda olduğunuz" tutar üzerinden kurun.
Son üç ayın harcama dökümünü açın. Kalemleri ikiye ayırın:
Sadece birinci grubu toplayın. Bu, tek aylık taban rakamınız. Harcama takibi yapmıyorsanız bu adım tahmine dönüşür ve tahmin genelde gerçeğin altında kalır; en az bir ay boyunca gerçek harcamalarınızı kaydedin. Bütçenizi 50-30-20 mantığıyla kurduysanız "ihtiyaçlar" dilimi zaten iyi bir başlangıç noktası verir.
Taban rakamı, risk profilinize göre çarpın:
| Durum | Önerilen süre |
|---|---|
| Kamu veya çok istikrarlı sektörde kadrolu, eşi de çalışıyor, çocuk yok | 3 ay |
| Özel sektörde maaşlı, tek gelir, 1-2 bakmakla yükümlü kişi | 4-5 ay |
| Serbest çalışan, komisyon/prim ağırlıklı gelir, sezonluk iş | 6-9 ay |
| Tek ebeveyn, kronik sağlık gideri veya iş bulması zor uzmanlık alanı | 6-12 ay |
Örnek: Zorunlu gideri 25.000 TL olan, özel sektörde çalışan tek gelirli bir hane için hedef 100.000-125.000 TL civarıdır. Rakam büyük görünüyorsa panik yapmayın; bir sonraki bölüm bunu parçalara ayırıyor.
Fiyatlar yerinde durmuyor. Bugün 3 ayı karşılayan para, iki yıl sonra 2 ayı zor karşılar. İki kural işinizi görür:
Hesaplama kolay kısım. Zor olan, o parayı bir kenara koyup dokunmamak.
Tek büyük rakam motivasyon kırar. Üç basamak kurun:
Yüksek faizli kredi kartı borcunuz varsa sıralamayı değiştirin: Önce Basamak 1'i tamamlayın, sonra borcu agresif kapatın, ardından tam hedefe dönün. Yüzde otuzlarla faiz işleyen bir borç varken büyük nakit yığmak matematiksel olarak zarardır.
İrade yerine sistem kurun:
Acil fonun iki şartı var: anaparanın oynamaması ve 1-3 gün içinde nakde dönebilmesi.
Fonun en büyük düşmanı, esneyen tanımdır. Kural olarak bir harcama şu üç sorudan en az ikisine "evet" diyorsa acildir: Beklenmedik mi? Zorunlu mu? Ertel