Bütçe ve Fatura

50-30-20 Bütçeleme Yöntemi

50 30 20 kuralı, karmaşık bütçe tablolarına boğulmadan paranızı yönetmenin en hızlı yoludur. Tek cümlelik mantığı var: net gelirinizi üçe bölün. Yarısı zorunlu giderlere, üçte birine yakını isteklerinize, kalanı tasarruf ve borç kapatmaya gider.

Bu yöntemin gücü basitliğinde. 40 kalemlik gider listesi tutmanız gerekmez. Üç kova vardır, her harcama bir kovaya düşer. Ay sonunda "para nereye gitti?" sorusu yerine "hangi kova taştı?" sorusunu sorarsınız. Cevabı bulmak çok daha kolaydır.

Kuralın Mantığı ve Üç Kategorinin Ayrımı

Yöntem doğru çalışsın istiyorsanız iki şeyi netleştirmelisiniz: hangi gelirin üzerinden hesap yapacağınızı ve hangi harcamanın hangi kovaya gireceğini.

Hesabı net gelir üzerinden yapın

Brüt maaş değil, elinize geçen tutar esastır.

Maaşlıysanız: banka hesabınıza yatan net tutar.
Serbest çalışıyorsanız: vergi ve prim ayrıldıktan sonra kalan tutar.
Düzensiz gelir varsa: son 6 ayın ortalamasını değil, en düşük ayını temel alın. Fazlası bonus sayılır.
Kira geliri, ek iş, temettü gibi düzenli kalemleri de toplama ekleyin.

Maaşınızdan otomatik kesilen bir bireysel emeklilik katkısı varsa, bunu hem gelirden düşmeyin hem de tasarruf diliminde saymayın. İkisinden birini seçin, karışıklık çıkmasın.

%50 — Zorunlu giderler

Bu kovaya sadece "ödemezseniz hayatınız aksar" diyebileceğiniz kalemler girer:

Kira veya konut kredisi taksiti
Elektrik, su, doğalgaz, temel internet
Market alışverişi (lüks ürünler hariç)
Ulaşım: yakıt, toplu taşıma kartı
Zorunlu sigortalar ve düzenli sağlık giderleri
Kredi taksitlerinin asgari kısmı

Sınır çizmekte zorlandığınız noktalar olacak. Marketten aldığınız ekmek zorunlu, ithal peynir değil. Telefon hattı zorunlu, en üst pakete geçmek değil. Şüphe duyduğunuzda daha ucuz bir alternatifi olup olmadığını sorun; varsa, farkı istek kovasına yazın.

%30 istekler, %20 finansal gelecek

İstekler dilimi suçluluk hissetmeden harcayacağınız paradır: dışarıda yemek, dijital abonelikler, tatil, hobi, giyim, kafe. Bu dilimi sıfırlamaya çalışmak yöntemin en sık yapılan hatasıdır. Aşırı kısıtlama üçüncü ayda çöker.

%20'lik dilim ise sıralı bir öncelik listesi ister:

Küçük bir başlangıç acil fonu (1 aylık gider)
Yüksek faizli borçlar, özellikle kredi kartı bakiyesi
3–6 aylık gideri karşılayacak tam acil fon
Emeklilik ve uzun vadeli yatırım

Kredi kartı borcu varken yatırıma başlamak matematiksel olarak zarardır. Borcun faizi, makul bir yatırım getirisinden yüksektir.

Sayısal örnek

Kategori	Oran	40.000 TL net gelir
Zorunlu giderler	%50	20.000 TL
İstekler	%30	12.000 TL
Tasarruf ve borç	%20	8.000 TL

Uygulamaya Geçiş ve Oranlar Tutmadığında Yapılacaklar

Kural kağıt üzerinde nettir. Asıl iş, onu banka hesabınıza taşımaktır.

İlk ayın kurulumu

Hesapları ayırın. Zorunlu giderler için bir vadesiz hesap, tasarruf için ayrı bir hesap açın. İsteklerinizi ayrı bir karttan veya nakit olarak yönetin.
Maaş gününe otomatik talimat kurun. %20'lik dilim, siz harcama fırsatı bulmadan tasarruf hesabına geçsin.
Faturaları tek hesaba toplayın. Otomatik ödeme talimatları zorunlu giderler hesabından çalışsın.
Geriye dönük üç ay bakın. Hesap ekstrelerinizi çıkarın, harcamaları üç kovaya dağıtın. Mevcut oranınızı görün.

Bu son adım şart. Hedef oranı bilmeden değil, gerçek oranınızı bilerek başlarsınız. Harcama takibi konusunda kullandığınız yöntem ne olursa olsun — uygulama, tablo veya defter — kategorileri bu üçlüye indirgemek işi kolaylaştırır.

%50 dilimi yetmiyorsa

Büyük şehirlerde kira tek başına gelirin yarısını yiyebilir. Bu durumda kuralı terk etmeyin, esnetin:

60-20-20: Zorunlu giderler yüksek ama tasarrufu korumak istiyorsanız. İstekler kısılır.
70-20-10: Geçici bir kriz dönemi için. Kalıcı olmamalı.
50-20-30: Geliri yüksek veya borç kapatmaya odaklananlar için ideal.

Diğer yazılar